Cari Oran Üzerine Bakış Açınızı Geliştirin

0
398

Küçük şirket sahiplerinin en büyük korkularından biri bütçelerinin tükenmesidir fakat maddi sıkıntı çeken büyük şirketler de aynı riskle karşı karşıya. Bir şirketin hesaplarındaki bakiyesinin 0$a vurmanın eşiğinde olup olmadığını belirlemek için, sadece gelir tablosuna bakamazsınız. Birkaç sayı kullanarak basit bir hesaplama yapmanız gerekir. İşte burada cari oran devreye girer.

Finansal terimler hakkında daha fazla bilgi edinmek için HBR araçları(yatırım getirisi) kitabının yazarı ve www.businessliteracy.com sitesinin kurucusu ve sahibi Joe Knight ile konuştum.

Cari Oran Nedir?

Knight önümüzdeki yıl bordro yapmak için yeterli para olup olmadığını likidite oranlarından(dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranı) bir tanesiyle açıklıyor. Cari oran bir şirketin dönen varlıklar ile kısa vadeli borçları ödeme kapasitesini ölçer. Genellikle “asit testi” denilen likidite oranıyla da yakından ilişkilidir çünkü insanlar “ eğer işler iyice kötüleşirse şirket ayakta kalabilir mi? “sorusunun cevabını elde etmek için bu hesaplama yöntemlerini kullanırlar.

 Cari oran nasıl hesaplanır?

Cari oran formülü:

Ekran Görüntüsü (4)

“Cari” kelimesi finansal bir terim olarak “bir yıldan daha az zaman periyodu” anlamına gelir. Bu durumda dönen varlıkları bir yıl içinde nakite çevirmeniz gerekmektedir. İnsanlar ellerindeki mevcut parayı kısa vadeli yatırımlara dahil ederler.  Ayrıca borç hesaplarını, stoklarını ve tahakkuk ödemelerini de yapılacak işe bağlı olarak yatırıma dahil edebilirler. Knight şöyle açıklıyor, örneğin borç hesapları kolaylıkla kapatılamayacak gibi görünüyor olabilir fakat şirketin bazı sektörlerindeki borç hesaplarını satın alacak üçüncü kişiler vardır. Bu duruma “factoring” denir. Factoring sistemi ile hızlı bir şekilde stokların paraya çevrilmesi mümkün olup, sektör bağımlı hale getirilebilir. Goodyear’a bakınız diyor ve açıklıyor Knight:

“Bir milyon dolar lastiği hızlı bir şekilde satma fırsatını yakalamak çok düşük bir ihtimal.”

Cari borçları gelecek yıl içinde ödemeyi planlarsınız. “Gelir tablosundaki en büyük borçlardan biri tahakkuk etmiş masraflardır.” diyor Knight ve sözlerine devam ediyor. Bunlar borç ödeme hesaplarına henüz başvurmadığınız fakat diğerlerine borçlandığınız meblağlardır. Bir şirketin en büyük masrafları; tahakkuk etmiş ücretler ve tatil zamanlarıdır. Çalışanlarınıza çalıştıkları zaman dilimi için borçlusunuz fakat onlar şirkete fatura çıkaramazlar böylece ödeme yapmak için borç hesaplarınıza başvurmanız gerekmez.

Hesaplamanın nasıl yapıldığına dair bir örnek verelim. Yapacağınız işin dönen(cari) varlıklardaki maliyeti 2,750$ olsun ve 1,174$  cari borcunuz olsun.(tekrar belirtmeliyim ki, şirketinizin bilanço tablosuna göre bu rakamları değiştirebilirsiniz.) Sonrasında cari oranı aşağıdaki gibi bulabilirsiniz:

Ekran Görüntüsü (5)

 

 

( Cari oranın genelde yüzdelik olarak ifade edilmediğine dikkat edin.)

Borç-öz sermaye oranında da olduğu gibi, cari oranınızın makul bir değer aralığında olmasını istersiniz fakat “Bu oranın en uygun değeri 1.0’ın üstünde olmalı” diyor Knight ve açıklıyor: “1’in altındaki cari oran ile  önümüzdeki bir yıl boyunca daha hızlı üretmenin bir yolunu bulmaksızın, nakit yetmezliği sorunu yaşayacaksın.”

Ancak cari oran çok yüksek değerlere de ulaşabilir. Knight :   “Google ve Apple için cari oran tavan yapmış durumda” diyor ve şöyle devam ediyor. ”Son zamanlarda Apple’ın cari oranı 10 ile 12 civarında  çünkü şirket ciddi oranda gelir elde etti.” Fakat yatırımcılar sabırsızlanarak şu sözleri ekliyorlar, “ Stoklarınızı paramızı bloke etmeniz için satın almadık eğer böyle yapmaya devam edecekseniz parayı geri ödeyin.” Bu durum karşısında yatırımcılara kar payı dağıtmak ya da stoklarınızı geri almak zorunda kalacaksınız.

Şimdi de cari oranla yakından ilgili olan likidite oranı kavramının formülünü inceleyelim:

Ekran Görüntüsü (7)

Cari oran ile likidite oranının farkı, likidite oranından stokların çıkartılmasıdır. Neden mi? Yukarıda da bahsedildiği gibi stok satışları gerçekten zordur ve stokların dönen varlıklardan çıkartılarak hesaplama yapılması durumunda, borçları ödemek için elinizdeki her şey nakittir ya da kolayca nakite çevrilebilir.

“Yani bu oran bir şirketin stok satışlarını beklemeden kısa vadeli borçlarını kolaylıkla nasıl ödeyeceğini gösterir.” diyor Knight. “İşletmeler de nakit gelirlerin birçoğunun stoklardan elde edilmesi, borç veren kişilerin ve satıcıların kendi likidite oranlarını göz önünde bulundurmalarına yol açar. Fakat insanların çoğu cari oran ve likidite oranını karşılaştırmalar yaparak birlikte değerlendirir.” diyerek sözlerine devam ediyor Knight.

Şirketler Cari Oranı Nasıl Kullanır?

“Herhangi bir kişinin bir işe yatırım yapıp yapmamasını anlaması için ilk olarak cari oran hesabı yapması gerekir çünkü bu oran kişiye şirketin borç ödeme kapasitesini gösterir.” diyor Knight ve ekliyor  “ Elbette diğer oranları da incelerim fakat cari oran şirketin ne konumda olduğu hakkında ön bilgi edinmemi sağlar.”Bankacılar bu orana çok dikkat ederler ve diğer oranlarda da olduğu gibi kredi(borç) dokümanlarında, borçluların devamlılığını sağlaması gerektiği “eşik cari oran” değeri bulunur.

Knight, cari oranın 1.1 ya da daha yüksek değerlerde olması gerektiğini söylüyor fakat bazı bankaların cari oran değeri 1.05’e kadar düşebilir diyor ve ekliyor  “ Eğer cari oran değeriniz 1’in altındaysa hızlı bir düşüşle karşılaşacaksınız.”

Yöneticiler cari oran veya likidite oranını hergün birebir gözlemlemiyor olabilirler fakat yöneticilerin bu oranlar üzerinde büyük etkileri vardır. “Şirketteki kısa vadeli borçların birçoğu bu kişiler tarafından ilgilenilir ve yönetilir.” diyerek açıklamalarına devam ediyor Knight. Borç hesapları, birikmiş izin günleri, peşin elde edilmiş gelir,  stoklar ve alacakların yönetiminden de bu yöneticiler sorumludur. Eğer sizin işiniz bu varlıkların ve borçların herhangi birinin yönetimini kapsıyorsa, icraat ve kararlarınızın şirketin cari oranını ne boyutta etkilediğinin farkında olmanız gerekmektedir. Örneğin, ekibinizin izin sürelerini uzatmalarına olanak sağlıyorsanız dahi cari oran üzerinde büyük bir etkisi olur.

Bu oran, sizinle iş yapmak isteyen şirket dahilinde olmayan kişilere yarar sağlayabilir. Potansiyel partnerleriniz cari oranını, sizin borç ödeme gücünüzün ne denli olduğunu anlamak için kullanabilirler. Tedarikçiler ödenmiş faturalarını alıp alamayacaklarını ve müşteriler eğer ürün ya da servise itibar ederlerse(güvenirlerse) sizinle  yapacakları işin ne kadar süreceğini bilmek isterler.

Tabi ki özel şirketler cari ve likidite oranlarını piyasaya bildirmezler ve böylece bu bilgiyi herkes kolaylıkla elde edemez. ”Bir şirket ya da potansiyel partneriniz hakkında bu bilgileri  elde edip edememeniz aranızdaki husumete bağlıdır.” diyor Knight.

İnsanlar Cari Oranı Kullanırken Ne Gibi Hatalar Yaparlar?

Bu hesaplamaları yapmak oldukça basit. Zor kısım ise hangi sayıları dahil edeceğinize karar vermektir. “Cari aktifleri(dönen varlıkları) ve kısa vadeli borçları hesaplamanın birçok farklı yolu vardır tıpkı sayıları uydurarak hesaplamak gibi.” diyor Knight ve açıklıyor, “  Eğer bir şirketin mali durumunu öğrenmek isteyen dışardan biriyseniz, şirketteki insanların gerçekten doğruyu söyleyip söylemediğini asla bilemezsiniz.” Aslında tam olarak neye baktığınızı da bilemezsiniz. “Bir şirketin hesap özetine baktığınızda gerçekte bunu hazırlayan yönetim kurulunun yetkinliğine ve dürüstlüğüne bakmış olursunuz.” Bu sebeple bulduğunuz sonuçları herhangi bir şirketinkiyle kıyaslayamazsınız. İyi yönetilen bir şirketin, zaman içinde  nasıl bir performans sergilediğini anlamak için, gösterdikleri eğilimleri incelemelisiniz.

Şirket Dinamikleri Üzerine Çalışmalar yapan Amy Gallo’nun HBR makalesinin çevirisidir.

Bir Cevap Yazın