Türkiye'nin Endüstri Mühendisliği Platformu

Tedarik Zinciri Yönetiminde Kamçı Etkisi

0 623

Kamçı Etkisi (bullwhip effect)  bir tedarik zincirinde son tüketiciden üreticilere doğru gidildiğinde talebin varyansının giderek artması durumudur.

Bu duruma “kamçı etkisi” adını Proctor&Gamble vermişti.  Proctor&Gamble yöneticileri, Pampers bebek bezine olan talebin perakendecilerde fazla değişkenlik göstermemesine rağmen, perakendecilerden toptancılara, toptancılardan dağıtıcılara, dağıtıcılardan fabrikaya, fabrikadan 3M gibi tedarikçilerine olan talebe bakıp, talep dalgalanmasının giderek arttığını gördüklerinde, bunu havada ileriye savrulan bir kamçının üzerindeki dalgalara benzeterek bu ismi vermişlerdi.

Bu dalgalanmalar tedarik zinciri maliyetlerinin yükselmesinin ana sebeplerinden birisini oluşturmaktadır. Dalgalanmalardan korunmak için daha fazla stok tutmanın, dalgalanmalara cevap vermek için daha çok kapasite bulundurmanın, fazla mesai veya taşeron kullanmanın, bunlara rağmen müşteri taleplerine zamanında cevap verememenin maliyetleri göz önüne alındığında kamçı etkisinin önemi kendiliğinden ortaya çıkıyor.

Başka bir deyişle, kamçı etkisinin sebeplerini anlamadan ve bunu engellemek için gerekli sistem değişikliklerini yapmadan perakendecilerin, toptancıların, dağıtıcıların, fabrikanın ve onun tedarikçilerinin birbirlerinden bağımsız olarak, en iyi yöneticilerle, en gelişmiş sistemlerle kendi müşterilerinden gelen talebi karşılayacak kararları vermeleri kamçı etkisini ortadan kaldırmaz.  Sistemin yapısı karşısında en iyi yönetici de etkisiz kalacaktır.

2012_publication_fig1_So_Why_Do_We_Call_it_a_Supply_Chain_Anyway (1)

Tedarik Zincirinde Kamçı Etkisini Artıran Etkenler

1) Talep Öngörüsü : Stok kontrol parametreleri son kullanıcı talebinin ortalamasına ve std. sapmasına çok güçlü bir şekilde bağlıdır. Hemen hemen tüm talep tahmin yöntemlerinin ortak yanı, müşteriden gelen taleple ilgili daha çok bilgi edinildikçe, talep öngörüsünün ortalaması ve varyans değerleri de değişir. Buna bağlı olarak emniyet stoğunda ve sipariş seviyesinde dalgalanmalar yaşanır.

2) Tedarik Süresi : Sipariş yenileme noktası ve emniyet stoğu seviyesi gibi stok kontrol parametrelerini hesaplamak için müşteri talebinin ortalaması ve std. sapması tedarik süresi ile çarpılır. Böylece tedarik süresi uzadıkça talep değişkenliğindeki ufak değişiklikler sipariş yenileme noktası, emniyet stoğu seviyesi gibi parametrelerde değişmelere yol açar. Buda haliyle varyansı artırır.

3) Toplu Sipariş : Eğer perakendeci toplu sipariş yöntemini kullanıyorsa toptancı hiç sipariş almadığı uzun bir süreden sonra yüklü bir sipariş alabilecek ve döngü bu şekilde devam edebilecektir. Özellikle perakendecinin sabit sipariş periyodu yöntemini kullandığında bu durum gözlenebilmektedir. Böylece talepteki yüksek varyans kamçı etkisini artıracaktır.

4) Fiyat Dalgalanmaları : Eğer sektörde büyük fiyat dalgalanmaları yaşanıyorsa perakendeciler genelde fiyatlar düşükken büyük miktarlarda sipariş vereceklerdir. Bu durumda sipariş seviyesindeki düzensizlik kamçı etkisini artıracaktır.

5) Şişirilmiş Siparişler : Piyasada ilgili ürün için kıtlık yaşandığında perakendeciler tarafından verilen şişirilmiş siparişler kamçı etkisini artırıcı yönde çalışacaktır.

Kamçı Etkisini Azaltmanın Yöntemleri

1) Belirsizliği Azaltmak : Tedarik zincirinin her kademesi müşteri talebi hakkında tam bilgiyle donatılırsa kamçı etkisi azaltılabilir.

2) Değişkenliği Azaltmak : Son müşteri talebindeki dalgalanmanın azaltılması, tedarik zinciri boyunca görülen kamçı etkisini azaltacaktır. Örneğin eğer perakendeci dönemsel periyotlar yerine “her zaman ucuz fiyat” politikası izliyorsa müşteri talebindeki değişkenlik azalacaktır.

3) Tedarik Sürecini Azaltmak : Gecikme zamanı talep tahminine bağlı olarak ortaya çıkan değişkenlikteki artışı körükler. O halde gecikme zamanını azaltmak tedarik zincirindeki kamçı etkisini azaltacaktır.

4) Stratejik Ortaklık : Stratejik ortaklık tedarik zinciri boyunca bilginin paylaşılma ve stokların yönetilme biçimlerini değiştirir bu da kamçı etkisini azaltacaktır.

Kaynaklar:

Tedarik Zinciri Yönetiminde Kamçı Etkisinin Sistem Dinamiği Yöntemiyle İncelenmesi – Yüksek Lisans Tezi –  İbrahim Somar

http://www.capital.com.tr/isletme-stratejisi-haberler/18004.aspx

http://perakende.wordpress.com

H. Barış Gezmiş

Bir Cevap Yazın